Başarı Baskısı Beni Sürekli Strese Sokuyor, Nasıl Rahatlayabilirim?
“Başarı” kelimesinin pek çok insanda ayrı bir karşılığı olabilir. Kimi için iyi bir kariyer, kimi için büyük bir aile, kimi içinse sadece bir günü daha atlatabilmek… Bu kadar değişken bir kavramın içinde başarı baskısı da herkes için farklı görünebilir. Bu yüzden, belki de bu baskının getirdiği stresi yönetmenin ilk adımı, kişideki karşılığının ne olduğunu öğrenmek olabilir.
Başarı baskısı çoğu zaman görünmez bir “yeterli ol” çağrısı gibi hissedilir. Ama bu his herkeste aynı değildir; kimisi performans kaygısıyla, kimisi sürekli üretme zorunluluğuyla, kimisi de başkalarının beklentileriyle zorlanır. Yani baskının kendisi kadar onu deneyimleme şekli de oldukça kişiseldir. (Ryan & Deci, 2000)
Genellikle bu duygunun tek bir kaynağı olmaz. Çocukluktan taşınan başarı tanımları, yüksek beklentili ebeveynler, kıyaslamalar ve iç sesin zamanla sertleşen tonu baskıyı artırır. Özellikle öğrenci yaşamı gibi rekabetin yoğun hissedildiği dönemlerde bu baskının daha belirgin hale gelmesi de oldukça yaygındır.
Bu baskıyla başa çıkabilmek için başarının, büyük hedefl erin değil, küçük ilerlemelerin toplamı olduğu fikrini içselleştirmek faydalı olabilir. “Bugün neyi minik de olsa tamamladım?” sorusu, başarıyı daha ulaşılabilir bir yere taşır. Psikoloji literatüründe “mikro-zafer” olarak geçen bu yöntem, bir göreve yalnızca 5 dakika ayırmak, ertelenen bir işi küçük parçalara bölmek ya da gün içinde yapılan en ufak ilerlemeyi bile not etmek gibi çok basit anları içerir (Amabile & Kramer, 2011). Bu küçük kazanımlar, ilerlemenin her zaman büyük adımlarla olmak zorunda olmadığını hatırlatır ve sürecin kişi için daha yönetilebilir hissettirmesine yardımcı olur. Bu da zamanla motivasyonun daha doğal bir şekilde yeniden ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir.
Bu küçük ilerlemeleri fark edebilmek kadar günlük ritmi biraz yavaşlatmak da baskının şiddetini azaltabilir. Başarı kaygısı çoğu zaman “Hep bir adım önde olmalıyım” ya da “Yetişmem gereken bir şey var” hissiyle beslenir. Gün içinde aceleyi bir nebze bırakmak (örneğin bir e-postayı hemen yanıtlamamak, çay koyarken ritmi bilinçli olarak yavaşlatmak ya da bir işi birkaç dakika ertelemeyi seçmek) zihnin kendi temposunu yeniden duyabilmesine alan açabilir. Bazen bu ufak duraksamalar bile, koşmak zorundaymış gibi hissettiren içsel baskıyı biraz gevşetir.
Bir diğer destekleyici yaklaşım ise işleri bilinçli olarak “yeterince iyi” seviyesinde bırakmayı denemektir. Her şeyi mükemmel yapma isteği çoğu zaman başarı baskısını artırır; oysa bir görevin kusursuz olmadan da tamamlanabileceğini görmek kişiler için rahatlatıcı olabilir.
Başarı baskısı herkeste farklı şekillerde ortaya çıkabilir ve zaman zaman zihinsel olarak yorucu olabilir. Ancak kendi ritminizi, kendi önceliklerinizi ve kendi hayatınıza verdiğiniz anlamı hatırlamak bu yükü biraz daha taşınabilir kılabilir.
Kaynakça
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation .
Amabile, T. & Kramer, S. (2011). The Progress Principle .
