Geçmiş Deneyimlerle Yaşamak mı, Onlardan Öğrenmek mi?

Bazen kişi, üzerinden zaman geçmiş bir deneyimin hâlâ bugünkü kendisini etkilediğini hissedebilir. O olay artık yaşanmıyordur; hayat değişmiştir, kişi değişmiştir. Ancak kişi kendisini değerlendirirken, bir karar verirken ya da yeni bir adım atmayı düşünürken, sanki o eski deneyimin bıraktığı yerden hareket ediyor gibi hissedebilir.

Örneğin kişi, henüz denemediği bir şey için “Ben zaten böyle biri değilim” diye düşünebilir. Oysa bu düşünce, bugünkü gerçeklikten çok, geçmişte yaşanan bir deneyimin bıraktığı anlamla ilgili olabilir. İnsanlar, geçmiş deneyimleri hatırlamakla birlikte aynı zamanda bu deneyimleri kim olduklarını anlamlandırmak için kullanabilmektedir. (McLean et al., 2007). Bu nedenle bazı deneyimler yalnızca geçmişte kalmayabilir; kişinin kendisini görme biçiminin bir parçası hâline de gelebilmektedir. Geçmişle yaşamak bazen tam olarak böyle bir şey olabilir. Deneyim bitmiştir ancak kişinin kendisiyle kurduğu ilişki hâlâ o deneyimin etkisini taşımaya devam edebilir. Kişi, kendisini hâlâ geçmişte yaşanan bir deneyimin tanımladığı yerden değerlendiriyor olabilir.

Örneğin geçmişte yaşanan bir başarısızlık, kişinin kendisini hâlâ “yapamayan biri” olarak görmesine neden olabilir. Ya da yeni bir durumla karşılaştığında kişi, o anın gerçekliğinden çok, geçmişte yaşadığı benzer bir deneyimin bıraktığı duyguyla hareket ediyor olabilir. Bu durumda bugünkü deneyim, geçmişte oluşmuş bir anlamın içinden yaşanabilmektedir. Bu durumda geçmiş, yalnızca hatırlanan bir şey değil; hâlâ içinde yaşanan bir referans noktası hâline gelebilir.

Peki, bir deneyimin içinde yaşamaya devam etmek ile ondan öğrenmiş olmak arasındaki fark nerede ortaya çıkar? Bu fark; çoğu kişinin o deneyime artık yalnızca içinden değil, dışından da bakabilmesiyle ortaya çıkabilmektedir. Kişi, o deneyimin kendisini nasıl etkilediğini fark etmeye başladığında, geçmiş yalnızca yaşanmış bir şey olmaktan çıkıp anlaşılmış bir deneyime dönüşebilir. Bir diğer deyişle bireyler yaşadıkları deneyimleri anlamlandırabildiklerinde, eskiden yaşananlar bireyin psikolojik sağlamlığıyla yakından ilişkili hâle gelebilmektedir (Park, 2010;Bluck & Habermas, 2000).

Kaynaklar

Bluck, S., & Habermas, T. (2000). The life story schema. Motivation and Emotion, 24(2), 121–147. https://doi.org/10.1023/A:1005615331901

McLean, K. C., Pasupathi, M., & Pals, J. L. (2007). Narrative identity development. Developmental Psychology, 43(4), 833–847.

Park, C. L. (2010). Making sense of the meaning literature: An integrative review of meaning making and its effects on adjustment to stressful lifeevents. Psychological Bulletin, 136(2), 257–301. https://doi.org/10.1037/a0018301

Tedeschi, R. G., & Calhoun, L. G. (2004). Target Article: “Posttraumatic Growth: Conceptual Foundations and Empirical Evidence”. Psychological Inquiry, 15(1), 1–18. https://doi.org/10.1207/s15327965pli1501_01