Kendini Affetmek Neden Bu Kadar Zor?

Kendini affetmek çoğu zaman hafife alınan ancak psikolojik açıdan oldukça derin ve çok katmanlı bir süreçtir. Dışarıdan bakıldığında kişinin yaptığı hatayı kabul edip “kendimi affettim” demesi yeterliymiş gibi düşünülebilir. Oysa bu ifadenin altında çözümlenmemiş bir suçluluk, güçlü bir içselleştirme ve zaman zaman sertleşebilen bir iç eleştirmen bulunabilir. Kendini affetmek yalnızca hatayı kabul etmekten ibaret değildir; bazen o hatanın benlikle kurduğu yıpratıcı ilişkiyi dönüştürmeyi de içerir. Bu nedenle affetme, edilgen bir durumdan çok, bilinçli bir içsel düzenleme süreci olarak ele alınabilir.

Bir hata yaptığımızda davranış ile kimlik arasındaki sınır bulanıklaşabilir. “Yanlış bir şey yaptım” demek yerine “Ben yanlış biriyim” sonucuna varmak mümkün olabilir. Hata, benliğin tamamına yayılmış gibi hissedilebilir ve kişi kendini yaptığı davranıştan ibaret görmeye başlayabilir. Tam da bu noktada iç eleştirmenin sesi daha baskın hâle gelebilir: “Bunu yapmamalıydın.” “Sen zaten hep böylesin.” Bu ses hatayı büyütebilir, genelleyebilir ya da kişinin değerini sorgular hâle gelebilir. Üstelik bu eleştirmen yalnızca bugüne ait olmayabilir; geçmişte duyulmuş yargılar ve beklentiler zamanla içselleştirilmiş olabilir. Böylece kişi yalnızca yaptığı davranışla değil, o davranışı kimliğine sabitleyen bu iç sesle de baş etmeye çalışabilir.

İçsel eleştirmen, zaman zaman kendimizi yoğun bir suçluluk duygusu içinde bulmamıza da sebep olabilir. Oysa suçluluk aslında değerlerimizle bağlantılı bir duygudur. Yaptığımız davranışın bir başkasına ya da kendimize zarar verdiğini fark edebilme kapasitesiyle ilişkilidir ve bu yönüyle işlevsel bir tarafı bulunabilir. Ancak suçluluk uzun süre işlenmeden kaldığında davranıştan çok benliğe yönelmiş gibi hissedilebilir. Bu noktada duygusal iyileşme zorlaşabilir.

Oysa iyileşme, kendini cezalandırmaktan çok öz şefkate alan açıldığında mümkün hâle gelebilir.

Öz şefkat, hatalarımıza bakarken kendimizle kurduğumuz ilişkiyi daha nazik bir yere taşıma çabası olarak düşünülebilir. Bu, hatayı onaylamak ya da yok saymak anlamına gelmez. Aksine, sorumluluğu kabul ederken kendimizi insan olmanın doğal sınırları içinde değerlendirebilmeyi içerir. İnsan olmak; zaman zaman yanılmayı, eksik kalmayı, korkuyla hareket etmeyi ya da yeterince olgun olmayan kararlar vermeyi barındırır. Öz şefkat, bu insani gerçekliği yargılamadan görebilmeye alan açar.

Kendini affetmek belki de tam burada başlar. Hatanın arkasındaki ihtiyacı, korkuyu ya da kırılganlığı fark edebilmek suçluluğun daha düzenlenebilir bir duyguya dönüşmesine katkı sağlayabilir. “Ben bunu neden yaptım?” sorusu zamanla “O an neye ihtiyaç duyuyordum?” sorusuna evrilebilir. Bu küçük yön değişikliği, içsel ilişkiyi yumuşatabilir.

Belki de kendini affetmek, geçmişi silmek değil; onunla daha sağlıklı bir ilişki kurmayı öğrenmektir. İyileşme çoğu zaman büyük adımlarla değil, kendimize biraz daha yumuşak bakabildiğimiz küçük anlarla başlar. Ve belki de tam da bu küçük yumuşamalar, içsel dönüşümün kapısını aralar.